Cu chuyện của một cy chanh

 

 

Truyện Nguyn Nhung

 

 

Ti l một cy chanh, cy chanh th khng bao giờ biết viết, nhưng cơ duyn đưa đẩy, ti c dịp ha nhập vo tm hồn người viết, để viết lại cu chuyện của đời mnh.

 

Khởi đầu như mọi thứ, mọi loi hiện hữu trn cuộc đời, ti cũng c cội nguồn, tổ tin. Bắt đầu từ một chiếc hột được vứt lăn lc trong đm cỏ hoang sau vườn, ti ngoi mnh ln bắt đầu một sự sống, giống như sự bắt đầu của con người, cũng bằng giọt mu tượng hnh trong lng mẹ. Ti được ủ trong lng đất, sau một vi cơn mưa, ti cựa mnh tch ra một mầm sống, một cy chanh non ra đời.

 

Sự ra đời thật tự nhin khng hề tnh ton, như l cha mẹ ti khng hề nghĩ rằng c những đứa con ra đời bằng cch ấy, nhưng d bằng cch ny hay cch khc, nơi no ti lớn ln th đấy l qu hương, mạch đất nui sống ti th ti phải mang ơn v quấn qut, như con người ai cũng phải c tổ quốc.

 

Khi ti cao được khoảng một tấc th lũ trẻ trong nh pht hiện ra ti, với vi chiếc l mu xanh l cy đậm, trn mnh lại điểm gai, đứa b gi đi hi rau tập tng trong vườn để nấu canh, n ngắt cho ti một pht v đưa ln mũi hửi. Đng rồi, một cy chanh, chẳng g so với đm rau hoang sau vườn ti cũng c một cht gi trị. Tuy nhỏ nhoi v gai gc, ti vẫn c mi thơm pht tiết tự trong người, đ l ci tinh hoa m ti nghĩ mnh cng phải biết xử dụng cho đng đắn để lm đẹp cho cuộc đời.

 

Mảnh đất ấy kh cằn lại thiếu sự chăm sc, chủ nh lại khng thiết tha g một cy chanh, chỉ v đời đ c nhiều thứ qu hơn, ở ci bng sắc mu m, vương giả của chng. Ngay từ thuở cn thơ, ti đ nhn thấy tm hồn đơn sơ của những đứa trẻ con, v chỉ pht hiện ra một cy chanh tầm thường như ti, vậy m cũng lm chng vui như người lớn bắt được tiền vậy. Ai bảo khng c sự kỳ thị nơi cy cỏ, điều ấy pht sinh tự con người, rồi tự lng người ngấm ngầm ly lan qua loi vật cy cỏ, qua sự sắp xếp ngi thứ cao thấp trong x hội, phn biệt từ trnh độ kiến thức, giu ngho, mu da, chủng tộc, nảy sinh lng ch kỷ rồi khinh miệt lẫn nhau.

  

Đm trẻ con h hụi bứng ti ln mang vo gần hng ro chỗ ng nước, ở đấy c một chị mng tơi nn n, đang phơi phới khoe những chiếc l mng mọng mu xanh tm trn hng ro, đng l một c gi xun c ci đẹp thật hồn nhin giản dị. Một bc xả l di lại nham nhp như cỏ, nhưng ti ngửi được mi hương của bc cũng nồng nn lắm. Hai mụ ớt đứng gần bc xả lại c vẻ cay nghiệt ra mặt, im thin tht, lm như hai mụ gớm ghiếc một người lng giềng như ti, người đ gầy g lại gai đm tua tủa. Sau ny c dịp gần gũi nhau lu ở mảnh sn sau, ti mới thấy ci thnh kiến thiển cận của mnh, về những nghĩ sai lầm khi đnh gi con người hay sự vật qua ci hnh vẻ bn ngoi.

  

Ti cũng mắc ci mặc cảm như con người v mnh sinh ra dưới v sao xấu, so với đồng loại như chị bưởi, anh cam, chị qut hay em quất, số phận của ti c vẻ hẩm hiu hơn cả. Khng phải người ta khng cần đến chng ti, rất cần nữa l khc, nhưng để nng niu, ngắm ngha, trầm trồ th mấy ai đ dnh cho một quả chanh. Dẫu sao ti vẫn khng phụ lng trời, khng phụ lng người, cố gắng vươn ln bằng cch bm chặt lấy mảnh đất qu hương, ht vo thở ra ci khng kh tự nhin m ng trời đ rộng ri ban cho cng khắp mọi loi, mọi vật.

 

Đ tn chanh m lại chua, hnh dạng tn tuổi km mĩ miều, khng ngọt ngo để đẹp lng thin hạ, ai c dịp tiếp xc với chng ti lc ban đầu, đều lắc đầu, rng mnh, le lưỡi. Người ti như thế nhưng đu phải ti khng gip ch cho đời, hy xem cch con người xử dụng ti th r. Anh chiến sĩ xng pha ngoi trận mạc, trn đường hnh qun đồng kh cỏ chy, c chng ti cũng đỡ kht được vi giờ. Anh nh giu ăn phở, b nội trợ lm nước chấm, chỉ cần vi lt chanh hương vị đ dịu dng, ti ha đồng vo ci mặn, ci ngọt thật nhanh, người hưởng thụ sung sướng đầy đủ khi vị gic đạt đến cực kỳ cảm khoi, ấy vậy m họ vẫn chẳng nng niu, qu ha. Ngay cả những lc cấp bch nguy nan, tối lửa tắt đn, ng lo ln cơn p huyết, thằng b nng sốt co giật, c chng ti l hạ hỏa ngay.

 

Ni trắng ra, ti l mn giải kht của loi người, bạn của b nội trợ, gần gũi với người lớn tuổi v bệnh tật. Khng tin ? Cứ thử xơi đẫy vi quả xoi, ăn một hơi vi quả qut l biết ngay, n nng hừng hực, nng đổ ghn mờ mắt, nhưng chỉ cần uống một ly chanh tươi chua chua một cht l mt mẻ liền. Thằng b con nng sốt đến thế, vắt một vi giọt vo miệng, ch mấy lượt chanh ln trn, hiệu nghiệm thấy r, t ra th cũng cầm cự cho đến khi tm được thuốc. Người lớn tuổi đ đến lc tim mạch bất thường, cứ cho l chng ti l thứ nước thng ống cống cho cơ thể con người cũng được đi, nhưng cũng tại con người đấy chứ, họ trn qu cao lương mĩ vị, bữa ăn của họ hề những thứ mu đổ thịt rơi, ton những thứ độc hại m khng tin liệu rằng c một ngy, chng phản lại con người như con dao hai lưỡi. Sự thật hay mất lng, nhưng cng về lu về di mới biết ai l người hiền lương, ai l kẻ nguy hiểm.

 

Trở về cu chuyện của đời ti, ti khng hề c ngy sinh nhật v việc ấy đối với ti khng quan trọng, ngy sinh nhật chỉ l dấu mốc cho người ta đếm tuổi, đếm thời gian tnh ngy ra ma, ra mả. Ra ma hay ra mả cũng đồng một nghĩa như nhau, c nghĩa g đu m phải kỷ niệm, phụ nữ cũng thường mừng ngy sinh nhật của họ nhưng khng muốn ai biết tuổi thật của mnh, một kiếp người qua nhanh như bng cu v qua cửa sổ. Qua tuổi năm mươi, tri thin mệnh đ l l tới, khng muốn tri cũng phải tri, v cơ thể n cũng ương bướng lắm kia, n c phải của mnh đu m điều khiển được n.

 

Đời l thế, thn phận con người l thế, sinh ra được th cũng chết được, ti khng hề on trch Thượng Đế đ sinh ra ti, v ti hiểu gi trị của mnh, mặc ai muốn nghĩ sao cũng được. Mỗi người một việc, việc lớn việc nhỏ khng quan trọng, tất cả đều c lin quan đến nhau cho guồng my cuộc đời pht triển khng ngừng, khng c g thừa, khng c chi thiếu, nếu chỉ sản sinh ton những tư tưởng lớn, th ai l người triển khai v pht huy tư tưởng ấy, bởi vậy với những chị em, bạn b đồng cảnh hay km may mắn như ti, ti khng nhn ai với ci nhn cỏ rc.

 

Hằng ngy, ti chung đụng với đủ thứ cỏ lc, rau hoang, rau dại, rau thật trong vườn, c đứa thật th, hiền lnh như rau sam, rau diệu, c đứa cũng ch kỷ, ginh giựt từng tấc đất như đm cỏ dại, nếu khng c lũ trẻ bảo vệ c lẽ ti cũng kh sống với hạng ấy. Ti cứ lẩn thẩn khi nghĩ ng trời đ lầm lẫn khi sinh ra cỏ, sau gi hơn mới nghĩ ra, ha ra mnh cũng ch kỷ m khng biết, khng c cỏ lm sao c lương thực cho tru b ăn, chỉ c điều lũ ny dễ sống qu, tại trời sinh ra thế chứ c phải chng muốn vậy đu.

  

Từ lc được lũ trẻ đem vo gần ng nước, ti lớn ln trng thấy, mnh my mẩy sức thanh nin. Thỉnh thoảng, lc th nước gạo, lc th nước rửa rau, bao nhiu thứ nước thừa thi dơ bẩn con người hất cả vo chng ti. Ti cảm động qu, thi th cũ người mới ta, lng bc i c thể hiện bằng cch no th chng ti cũng mang ơn hết, nguyện một lng tạc dạ ghi ơn, sau ny lấy hết sức mnh để đền đp. Qua những lc được tưới tắm như thế, ti lớn phỗng ln, tuổi thanh nin m, ngy cn trẻ chng ti cứ tưởng mnh quan trọng, cho nn lắm lc cũng ph sức lực v những lời tng bốc hay phỉnh nịnh. Ti đ nguyện trong lng, d chỉ l cy cỏ th cũng xin cố sức m vươn ln, rễ ti bm chặt vo đất, lan tỏa ra cố ht lấy ci tinh hoa của đất trời m đơm hoa kết tri, hầu trả ơn đời, trả ơn người.

  

Ci thằng b con chủ nh thật chẳng suy nghĩ g cả, thỉnh thoảng b qu n t đại ln người ti ướt rượt, ci mi nước đi ngai ngi, mằn mặn của trẻ con thật kh chịu, nhờ vậy m ti lại nghĩ ra được một triết l nhảm về cuộc đời, v như lm người cũng c nhiều lc đắng cay, ngọt bi, thế thi nhn tnh bạc trắng như vi hay nồng nồng như nước đi trẻ con, th cũng c chi m buồn. Ti biết phận mnh nn khng hề on trch ai cả, người ta dng mnh l v người ta cần dng, chứ khng phải v nghĩ trn trọng một tấm tnh hiền lương, chất phc.

 

Ti đơm hoa kết tri vo ma xun năm ấy, hoa đ nhỏ, lại đơn giản một mu trắng hơi ưng ửng tm, từng chm, từng chm, lũ ong bướm lả lơi đa cợt, d sao họ cũng gip ti được những pht giy thơ mộng tuổi đầu đời. Cứ tưởng tượng đi khi mnh sinh ra l đn b con gi, quanh năm quạnh vắng khng nghe lời tn tỉnh của pha bn kia, đời chn biết bao nhiu. Sau đ bọn con ti ra đời, những quả li ti, b xu như đầu đứa hi nhi mới tượng hnh trong lng mẹ. Như bao nhiu người mẹ khc, ti chỉ mong cc con ti khỏe mạnh, mau lớn, cc con ti lớn nhanh, đứa no cũng trn trĩnh bằnh quả ping png, quanh năm tứ thời mặc một mu o. Người ta xử dụng chng từ lc đang sung sức, vặt kiệt đến giọt cuối cng, ty theo tnh tnh của người hưởng thụ. Cứ nhn cch con người xử dụng lũ con ti th r, gặp người tử tế, rộng lượng th dng lấy hương lấy hoa, lc lọt vo tay bọn keo kiệt th họ ra sức vắt, chỉ cn hai miếng vỏ p st vo nhau dẹp lp. Trong cuộc đời, người ta cũng thường than thở ci cu vắt chanh bỏ vỏ, để chỉ những hạng người ch kỷ, tận dụng cng sức của người khc cho đến cng kiệt, sau đ th khng ng ngng g nữa.

 

Chủ nh ti hể hả lắm, lc vặt lm nước mắm, lc pha nước chanh, lc hi l bỏ vo nồi ốc luộc cho thơm, khi c con g luộc cũng thi mấy l chanh non ln đĩa thịt g m ngẫm nghĩ cu con g cục tc l chanh, thơm th c thơm, l chanh c ngon qui g, nếu khng ni l đắng nght. Đời vốn vậy, ăn uống cứ cầu kỳ như anh nh giu ăn ngon, mặc đẹp nhưng nếu khng c anh đầy tớ ngứa đu gi đ, vẫn chưa cho l sướng. C một chuyện m ti ghi nhớ mi, thằng b con chủ nh đm hm ấy gi khng c quả chanh th đ nguy hiểm đến tnh mạng , nhn thằng b nng sốt thấy rất thương, đm ấy người mẹ đ chạy ra tm một quả chanh để vắt nước v ch ln trn cho thằng nhỏ. Lc ấy nhn mẹ con người đn b, ti đ cảm động đến pht khc, d biết khi người ta phũ phng dứt một đứa con ra khỏi đời ti, ti cũng đau đớn vậy. Sau ny, khi những đứa con do mu thịt mnh tạo nn, đ đủ sức dng hiến cho cuộc đời, ti vẫn khng khỏi chua cht nghĩ rằng sự thiệt thi bao giờ vẫn dnh cho cha mẹ, nhưng cha mẹ no cũng hnh diện về những đứa con thnh đạt, nn người hữu dụng.

 

Số ti hẩm hiu, ci mạch đất m ti gọi l qu hương ấy cũng gặp cảnh tang thương, du bể. Gia chủ gặp năm thất bt, khng trang trải được nợ nần, chạy quanh mấy người lng giềng cũng chả mong được sự gip đỡ. Trong thời gian ny, thấy họ khổ ti cũng khổ ly, lũ nhỏ bữa đi bữa no đi quanh vườn tm rau ăn cho đỡ đi, thn ti chua cht, gai gc thế ny khng gip cho chng n được cht no, ti buồn lắm. Người khổ, cy khổ, đất đai cũng kh kiệt v nắng hạn, chị mng tơi cũng ốm mi rồi lăn ra chết, hai mụ ớt gi ho queo, bc xả phất phơ mấy chiếc l cỏ đa với gi, trng gi xọm đi, y như một cụ gi hom hem cn lại nhm tc bạc xc xơ trn đầu. Người buồn, cảnh buồn, đất khng c người chăm nom tưới bn, đất cũng kh queo như người.

 

Một ngy, khng nhớ l năm thứ bao nhiu, nhưng ma h năm ấy nắng dữ dội lắm, nắng như nung, gia chủ bỏ nh ra đi, nh cửa tan hoang, lũ nhền nhện giăng mn khắp nơi như đưa ma. By giờ th lũ cy cỏ như tụi ti hon ton rũ xuống, đứa no khng chịu nổi th chết trước, mạng như mạng cỏ, lc no cũng bao phủ một mu tang tc. Bấy giờ ti mới thấy sức lực mnh dẻo dai, c lẽ một phần ti đ rn luyện được ch Tự Thắng ngay từ hồi cn thanh nin, ăn uống kham khổ đ quen, d đất trời c nghiệt ng đến đu, ti vẫn gồng mnh chịu. Ti đau khổ v cng trước ci tai trời ch nước, người chủ cũ đ ra đi, vườn tược xc xơ hng hng lớp lớp cỏ cy rũ xuống, ti chạnh lng nhớ đến tấm lng nhn hậu của lũ trẻ con m chảy nước mắt, thi đnh ph mặc cho thn phận mnh muốn ra sao th ra.

 

Ai ngờ, ti cũng được cứu thot, sau cơn nắng hạn trời đ đổ mưa, c người lm vườn cho một nh giu c, một hm đi dạo xm đ mang ti về v thấy ti cũng cn c vẻ dẻo dai, chịu đựng. Một lần nữa ti được họ bứng vo chiếc chậu snh, thế l gi từ đất mẹ. Tuy đ ra đi nhưng gốc rễ ti vẫn cn một phần khng t đ bm vo mảnh đất qu hương, v vậy m những ngy đầu tin trong khu vườn lạ ti vẫn chưa lấy lại được sức sống. Cn đu những ngy chia vui, xẻ buồn với bạn b nơi thn xm cũ, cn đu anh cải trời hiền lnh, cn đu ci d dỏm, su sắc của mụ ớt hiểm, cn đu vẻ đẹp mộc mạc, dịu dng của chị mng tơi. Ti by giờ loanh quanh trong ci chậu chật hẹp, chủ mới xem ra l một người giảo hoạt d ng ta đ c cng mang ti đến nơi ny, cũng l người m sao người th ốm yếu, xc xơ, kẻ lại đẫy đ, no cơm ấm cật.

 

Tuy sống trong khoảng sn vung đẹp đẽ ti vẫn cảm thấy g b thế no ấy, suốt ngy ăn no, tắm mt phởn phơ nhưng ti vẫn mang ci mặc cảm t ngục trong tm hồn. Ti biết tại lm sao rồi, l v ti cứ nhớ nhung ci mảnh đất ngho khổ nơi ti cho đời, l v nơi ấy cn biết bao nhiu bạn b bất hạnh của ti cn đang khổ sở ở đ. Ti c mượt m ra nhưng buồn th vẫn buồn, t giao thiệp với ai. C người cho ti l kẻ lập dị, c người cho ti l kẻ bất ti v dụng, thn phận ngho hn nay lọt được vo đy l đại hồng phc. Nhn mụ hồng ta cứ phởn mi ln khi được chủ nng niu, ngắm ngha, độ vi hm như thế, khi cố giương hết nhan sắc ra th mụ đ xc xơ trng thấy, d ngon lnh, mỹ miều đến đu m tới lc tn phai thấy cũng chn chường. Mấy em quất vng xum xu dạo trước, nay đ ho quắt lại, mỏn dần rụng lộp độp cả xuống sn. Nhn nhn tnh thế sự m ti pht sầu, chung chung l một kiếp t đy, đời đ ngột ngạt, t tng trong ci biển khổ mnh mng m vẫn chưa nhn ra chn l của sự đo thải, cứ kn cựa, hằn học, bon chen với nhau lm g, no c tồn tại mi đu.

  

Tất cả những sinh hoạt của đm hoa cỏ trn mảnh sn ny đ mở mắt cho ti, ci đch thực của sinh, hoại, trụ, diệt diễn ra hằng ngy, m thầm từng giy từng pht. Sự cống hiến m thầm của mỗi loi bằng mọi cch, lm cho ti v cng cảm kch ci nghĩa cao cả của sự sống.

 

Thời gian qua đi, xun hạ thu đng thay nhau bước tới, thn ti nay đ gi, khng cn sinh hoa kết quả, nắng khng ưa mưa khng chịu, mỗi đợt gi đng lạnh lng thổi qua ti lại rng mnh rớt xuống những chiếc l a. Cnh cy đ kh khc, mnh mẩy tua tủa đầy gai, ti biết ngy ấy sắp tới rồi, khng cn những đứa con bn cạnh, ti đ dng hiến tất cả chng cho đời, rồi chng lại lm ci vng luẩn quẩn như ti, nghĩa l sinh ra để rồi chết. Vẫn biết đời thường vắt chanh bỏ vỏ, nhưng sao vẫn hay buồn, ngay cả lũ su ăn l ngy no đục đẽo ti, nay cũng bỏ ti m đi.

 

Một chiều kia, bc lm vườn ngắm ngha ti để định gi thn phận của một cy chanh gi. Khng một cht thương tiếc, bc li ti ln bằng những nht dao sắn xuống lng chậu, rễ lớn rễ nhỏ g bật tung cả ln. Một chiều thu gi heo may se lạnh, ti từ gi cuộc đời, giy pht ấy ti cũng run ln bần bật, như người sắp chết cũng c lc oằn ln khi linh hồn ra khỏi xc. Thi thế l xong, ti c sống thm nữa chỉ l sự vướng vu cho kẻ khc, mất một khoảng đất cho những cy non đang cần chỗ.

 

Ti được vứt vo đống cỏ kh, với v số những thứ khc chờ thiu hủy. Nghĩa l g một kiếp cỏ cy, một mồi lửa, đm cỏ bng ln, người ta đang ha kiếp cho chng ti, chỉ cn lại đống tro tn trn nền đất bẩn. Trả lại cho đời nắm bụi tro, linh hồn cy cỏ theo ln khi trắng bay ln trời, my khi chập chng, bay l l về ci hư v.

         

 

NGUYN NHUNG

Cng một tc giả Nguyn Nhung

 

 

Trở lại trang chnh