VƯỜN RAU QU HƯƠNG

Nguyn Nhung

 

Ngy mua được căn nh mười lăm tuổi, c sẵn mảnh vườn sau, Hn nghĩ ngay đến chuyện gầy dựng một vườn rau qu hương trn xứ người, để b đắp cho những thiếu thốn tinh thần, m dẫu xứ sở ny dư thừa vật chất vẫn khng khỏa lấp nổi.  

Suốt ngy b đầu nơi xưởng my, cng việc th đều đều nhm chn, vy xung quanh l những vch tường sơn xm khiến lc no cuộc sống cũng buồn tẻ. Chiếc my lạnh chạy r r suốt ngy, bấy nhiu con người thở ra ht vo ci khng kh đặc qunh mi dầu mỡ. Hn thm, thm lắm, khoảng khng gian mu xanh của qu nh, gin dưa chuột thấp l t với những quả xanh, vạt rau cải, những luống hnh hẹ v mi cỏ kh lẫn với mi phn b ngai ngi, nhưng đầy ắp khng kh miền qu Nam Bộ. Hn nhớ lắm một mảng trời xanh, một đm trăng tĩnh mịch trước sn nh, ụ rơm kh c con b đang nhơi cỏ. Trăng nằm sng soải trn từng cuộn my trắng, khiến chng hnh dung trời như một vng biển xanh, m những giải my trắng kia lại l những con sng bạc đầu gờn gợn trong khng gian.   

Thật ra mỗi một đời người, mỗi một thn phận đ gắn b t nhiều với những thăng trầm của dng lịch sử qu nh, Hn ra đời vo những năm đất nước chia hai. Dạo ấy, ln sng người Bắc di cư vo Nam đ đổ về vng ven đ ny lập nghiệp, Hn lớn ln v cng đi học với những đứa trẻ từ miền Bắc vo. Khi ma mng gặt hi xong, trn cnh đồng cn trơ lại những cọng rơm tươi, Hn đ từng dẫn đm bạn xa lạ ấy đi mt la, đậu phọng hay hi tri dại trong khu rừng cao su pha xa. Dạo ấy cn thanh bnh, miền qu khng nghe tiếng sng, nghe văng vẳng tiếng chung cha xm người Nam, ha với tiếng chung nh thờ xm người Bắc. 

Ring Hn, chng thanh nin ngy no phải bỏ qu nh ra đi, nay đ l người đn ng đứng tuổi. Vẫn ngậm ngi đau xt nhiều năm thng, khi bất chợt nhận ra ci cảm gic mu thuẫn trong tm hồn mnh, khi khng hề phản bội qu hương, m vẫn cam lng chịu hai chữ vong quốc. 

Hnh ảnh qu hương cn trong lng Hn l những rẫy đất trồng đủ thứ rau xanh. Miền qu ngho, đất thịt pha ct chỉ thch hợp cho việc trồng rẫy. Tuổi thơ của chng đ chạy nhảy trn những luống khoai, luống cải, những cnh đồng trồng đậu trồng c. Cuối năm theo cha mẹ ra rẫy, trẩy những tri dưa hấu trn căng, xanh thẫm mang ra bn trong những buổi chợ Tết. Chiếc xe b nghiến những bnh xe gỗ lc cc trn con đường đất kh ran, Hn cn ngửi được cả mi phn b lẫn với cỏ hắt ln từ những thửa đất trồng rau ven đường. Thuở ấy, Hn cn b, nghe mấy đứa miền Bắc đọc ra rả bi thơ cảnh miền Nam:

        "Ti yu tiếng Việt miền Nam

Yu con sng rộng, yu hng dừa cao

        Yu xe thổ mộ xn xao

Trn đường khc khuỷu đi vo miền qu

        Ti yu đồng cỏ nắng se". . .      

Cho mi đến by giờ, chng mới cảm thấy nỗi nhớ qu hương thật su sắc v dữ dội, nhất l trong những ngy cận Tết. Tất cả hnh ảnh miền qu cũ, cy mai trước sn, con g gy sớm, con heo ủn ỉn đi ra đi vo xục mm vo nồi cm, những thứ tầm thường ấy sao vẫn lm chng nhớ đến quắt quay.    

Qu hương chng nhiều thng năm sau đ đ trở thnh bi chiến trường, m những người bắn giết lẫn nhau lại cũng chỉ l những khun mặt thn quen cng lớn ln từ thn xm hiền lnh ấy. Rừng cao su bạt ngn trơ trụi l v thuốc khai quang v bom đạn. Nhn cảnh tiu điều của rừng chiều quạnh hiu, những nhnh cy giơ ln trời như những bộ xương kh in trn nền trời mu tm thẫm lc hong hn, lng Hn r rời như đnh mất một ci g khng r rệt. Chiến tranh l vậy, l đnh mất mu xanh của cy v đnh mất mu xanh của tm hồn. Chỉ tội nghiệp cho những người dn sống ở đ, vẫn phải nương vo những ruộng rẫy để mưu sinh, để tồn tại. Khi ma mưa tới, những trận đnh cng xảy ra thường hơn. Ban ngy buổi chợ qu nhm lo to vo lc sng sớm, chỉ mười giờ l chợ tan, trn nền xi măng của nh lồng chợ chỉ cn vương lại những mảnh l chuối kh, nắng đ chi chang dội xuống mi nh tn hầm hập nng.      

Chiều về, trời chưa tắt nắng, ở chiếc l cốt đng ven đường lộ chnh, vợ con những người lnh đ chui vo những mi lều thấp l t cất xung quanh ci đồn lnh. Ci đồn nằm c quạnh giống như một ci bếp than, được p xuống với ba ci cửa t v, từ lỗ chu mai th ra mấy họng sng . Họ sống nhiều năm thng phập phồng ở đ trong vng ro kẽm gai đầy mn rải quanh đồn. Những đứa trẻ đen đủi trong vng ro kẽm gai, vi người đn b theo chồng sống một đời bất an trong thứ hạnh phc nắm được từng giờ. Những khun mặt người lnh địa phương gầy g, mặc đồ trận mu xanh đi giy vải, đi mắt lơ lo v căng thẳng chờ đợi kẻ th, bng tối v sự chết ập xuống bất ngờ khng hề trng đợi.   

C những buổi chợ sớm, người đi chợ nhốn nho ln v một loạt đạn vang ln giữa buổi chợ đng, v người ta bỏ chạy tn loạn khi một người bị bắn gục, dng mu đỏ loang chảy trn nền đất. Những khun mặt quen quen m ngy l bạn, đm đ trở thnh th, nước da đen rn với nắng gi rẫy nương. Hn đ c những thằng bạn chung lớp, sau ny theo bn kia, lc gặp nhau vẫn tay bắt mặt mừng, vẫn c thể n sng vo chng khng thương tiếc. Một cuộc chiến tranh kỳ cục v cay đắng cho người dn Việt Nam, được du nhập ở tận đu đu, biến con người, qu hương thnh hai hố thẳm đen ngm, đầy những hận th v chết chc.    

Cho nn, ngy chiến tranh chấm dứt, dẫu đứng về pha những người bại trận, Hn vẫn khng thể no khng thở pho nhẹ nhm. t ra l cuộc chiến đ kết thc, khu rừng cao su sau ma mưa c thể đm những chiếc l xanh, đỡ xơ xc khi chiều xuống. t ra chng sẽ khng phải nhn thấy những đi mắt trẻ thơ thập th trong vng ro kẽm gai, những người lnh trở về đời sống bnh thường v sẽ c một mi nh. V t ra, những người ở bn kia khng phải tm cch giết những người bn ny.      

Điều khiến chng đau lng l sự thiếu hiểu biết của người thắng trận, n tiếp tục đưa đẩy dn tộc vo nhiều nỗi thống khổ, m đng lẽ phải được hn gắn những vết thương chiến tranh trong suốt bao nhiu năm tương tn. Bởi vậy Hn mới phải bỏ qu hương m đi, mang theo bn lng bao nỗi niềm đau xt.         

*   *   * 

Khu vườn pha sau được người chủ cũ trồng mấy cy thng bn vệ ro, nay đ lớn, tn xo ra lm mt một khoảng sn rộng. Những cy hoa cc dại mu tm vng, mọc trn lan trn bi cỏ trống, người chủ cũ chắc cũng khng c nhiều th giờ cho việc trồng tỉa để khu vườn tươi đẹp hơn.      

Người ta thch trồng thng v thng mang dng dấp qun tử, với Hn th chẳng c cy no tiểu nhn, chẳng c cy no qun tử, v cũng chẳng c hoa no lẳng lơ. Chẳng qua l tại tm, hễ tm rộng th nhn đời thong đng bao dung, cn tm hẹp th nhn đu cũng thấy hận th, nghi ngại. Cho nn, nếu c lm thng, được dng đứng uy nghi, qun tử, th cũng đu hẹp hi g m khng che chở cho những cy cỏ nhỏ nhoi, ci cọc giữa bi cỏ đời mnh mng. 

Tiết trời vừa sang Xun, cy cỏ sau giấc ngủ Đng chợt sống lại, những bng hoa tm xinh xinh chen lẫn với cỏ non trn lan khắp mảnh vườn sau. Những bng hoa be b khng tn ấy thật dễ thương, đơn sơ, nhu m như hnh ảnh người con gi miền qu thuở no, mu o b ba tm ngọt đ để lại trong lng Hn một nỗi nhớ kh qun. Loại hoa ny c sức sống bền bỉ như loi cỏ dại, Hn thch nhất vẻ đẹp mảnh mai dịu dng của hoa, hnh như từ lc bắt đầu nở cho đến khi tn, hoa chẳng bao giờ khp cnh mỏi mệt, những cnh hoa xinh xinh tiếp nối để chẳng bao giờ tn. Khi hong hn xuống, mặt trời sắp đi ngủ cn để lại chn trời một vầng my phơn phớt đỏ, rồi chuyển dần qua mu tm, Hn cảm thấy lng mnh rưng rưng với nỗi buồn thầm kn mơ hồ tận trong tiềm thức, m những bng hoa tim tm rung rinh trong gi chiều hnh như cũng biết rung động với nỗi buồn man mc đ.      

Trước tin, Hn phải lm cỏ v dọn một bi đất xốp v mt để ương cy con. Ma Xun l ma đẹp nhất để ươm cy, nhn những cy đậu, cy mng tơi, cy bầu cy b nứt hạt h mầm vo giữa tiết xun mt mẻ, Hn lin tưởng đến những đứa b được sinh ra trong tnh thương, sự săn sc tru mến của ng b, cha mẹ. Chng khng thể khng nhớ đến những đi mắt trẻ thơ ở qu nh, những đi mắt đen trn, mở thao lo bn trong vng ro kẽm gai thời đất nước chiến tranh, những đi mắt trẻ thơ trn h phố, biểu hiện cho sự đi khổ, tot ra nh nhn van xin khi đất nước đ ha bnh, Hn lại cng ngậm ngi cho sự thống khổ của đất nước.    

Trước khi gieo hạt, Hn đ ngm hạt giống một ngy một đm với nước ấm, xong được ủ vo những chiếc chậu nhỏ. Với cơn mưa xun nh nhẹ v ci mt mẻ của trời Xun, chỉ vi hm sau cy nứt hạt, nhm đất con con bỗng bị đẩy ra bởi bn tay non nớt của hai chiếc l nn, cy đ cựa mnh, như đứa hi nhi cố cựa quậy để ra khỏi lng mẹ. Rồi từ ci mu ưng ửng ấy, nhờ nh sng mặt trời, chỉ vi hm l to dần ln, xanh mướt, y như những lượt tc tơ mượt m trn đầu đứa trẻ nhỏ, rất thch mắt. Vẫn chưa quen với mưa nắng cuộc đời, người chủ vườn vẫn phải săn sc cho cy với ci tnh m i lắm, v chỉ cần một cơn mưa nặng hạt, một buổi nắng trưa hanh hao l ci thn ẻo lả kia c thể đổ xuống ngả nghing, v gốc chưa vững.    

Nhn những chồi non một ngy một lớn, tự nhin Hn thong một cht bng khung, v chng vốn l người hay suy nghĩ. Phải rồi, chng nghĩ đến phận người, những đứa b sinh ra trn mảnh đất vng qu khốn khổ của chng, vẫn những đi chn khng nhảy nht trn đường lng, lng sục trong những rẫy những ruộng để mt về những hột đậu phọng hay hạt la cn st lại trn đồng. Đất nước chng ở đ c những con người nuốt hết những của ngon, của ngọt, khiến những đứa b vừa sinh ra lại được coi l gnh nặng cho x hội, cho đất nước. Chng biết họ đ c kế hoạch lm sao cho những đứa b khng thể ra đời, với nghĩ hi sợ sau ny sẽ c những kẻ dnh mất phần ăn của họ, lấy mất chỗ đứng của họ. Chứ họ c biết đu rằng, con người vốn bắt đầu từ 0 th cũng trở về 0, như triệu triệu con người sinh ra, rồi lại triệu triệu con người mất đi, chỉ l để nối tiếp cng việc bảo tồn đời sống của nhn loại. Tham sống sợ chết đ đnh, nhưng sống như thế no v chết như thế no th với những kẻ v nhn, chỉ c nghĩa l vơ vo cho đầy ắp ti tham của họ m thi.       

Những cy đậu đũa giờ ny đ vươn cao ln tới ci gin nằm cch mặt đất độ hai thước, v khi những ch đậu non như hai đứa b song sinh, th hai cọng đậu di như hai chiếc đũa qua lỗ mắt co trn mặt gin, lc ấy cả nh đ sửa soạn c được những bữa cơm ngon với rau cỏ trong vườn. C nng mng tơi đ khoe những chiếc l mọng, được chuẩn bị hi nấu với tm tươi bc vỏ, l khi ấy khu vườn đ bước vo tiết cuối xun mt mẻ. Cuối Xun khi trời cn rất xanh, bt canh mng tơi xanh biếc hay đĩa đậu đũa xo tm thịt, ăn với dưa mắm trộn tỏi ớt, thm một chn nước mắm nguyn chất giầm với quả ớt chn chỉ thin, chẳng ngon lắm sao??!!       

Đng ra đu phải cy no cũng qua tiến trnh đm hoa, kết quả th mới được coi l c gi trị. Rau thường chỉ ăn l, m thứ trc đo chỉ cho hoa đỏ thắm, d khng ăn uống được nhưng nng ta vẫn c ci thắm tươi ring biệt để t điểm cuộc đời. Những hoa chanh, hoa li thường tỏa hương vo buổi tối, dưới nh trăng, khu vườn thoang thoảng trong khng gian mi hương của hoa cỏ, cũng đủ sức lm dịu đi nỗi mệt nhọc sau một ngy lm việc. Nếu khng nhờ những cnh hoa ấy, mi hương ấy lm sao con người c thể qun bằng nội tm. Rồi những loại rau như cy b ngt, thn khẳng khiu v ngay đuỗn mọc ra những chiếc l xanh nho nhỏ, chỉ cần hi đầy một rổ, v sơ rồi nấu với cht thịt nạc băm nhuyễn, mt đo để. Người kh hạn, phổi hanh hao, mắt mờ, đầu vng vất, nắm l xanh ấy c tc dụng thần kỳ, ci nng ci kh như biến ngay đi, dễ chịu như được người con gi đắp chiếc khăn mặt ướt ln trn vo một trưa h.      

Cy cỏ trong khu vườn rau của Hn, giống như thần dn của một vị vua nhn đức, được hưởng phc ấm của người lnh đạo m lm đẹp cuộc đời. Đấy cũng nhờ ở cch dng, cch trn trọng tối đa, nhờ thế m cy tươi tốt, xum xu, nẩy hoa đơm tri. Chn l ấy m p dụng được trong một gia đnh, một tập thể, một quốc gia th hẳn nhin đ c thin đng tại thế.     

Nhn vườn rau xanh tươi tốt của mnh, Hn c ci vui đang lm một điều g c ch lợi, dẫu rằng chỉ thu hẹp lại trong thế giới cy cỏ. Muốn thực hiện được sự cng bằng khng thin vị cho bất cứ loại cy no, lợi nhiều hay t, người chủ vườn vẫn phải c ci nhn v tư v thẳng thắn. Lo b rợ khng thể ỷ mnh c sức khoẻ, cnh l mập mạp m lấn sang mảnh đất của đm rau m trẻ con nằm np bn vệ ro, dẫu rằng cng dụng của lo c đa năng, đa hiệu thật đấy. Đọt b xo tỏi ăn bi v thơm, khi kết tri th quả no quả nấy to đng như bụng ng địa, thứ ấy m đ ln mảng rau m kia th chng chỉ c chết, bởi vậy Hn cũng chỉ cho chng lan trn đến mức no thi.      

Chng th vị nhn cch ha cho đm cy cỏ của mnh. Mỗi thứ cy l một loại người khc nhau, một chỗ đứng khc nhau, chng chỉ dung ha chng chứ khng cai trị, v con người c thi quen thch lnh đạo v lấn lướt người khc. Những vạt rau m b t teo như những đồng tiền hai mươi lăm xu, xem vậy m lợi hại ra g, cứ xay ra để uống với cht đường v đ, mt t mt phổi khng thứ no bằng, cn kẹt lắm nấu sung với lon sp g, thm mấy con tm kh, cũng c một t canh mt mẻ. C từng xực những bữa hề thịt th, t rau cỏ, mới thấy qu khi được ăn một bt canh rau, bao nhiu sn si lắng xuống, lng cứ nhẹ tnh như bay về chốn non bồng nước nhược.     

Với lũ cy non be b Hn nng niu như trẻ thơ, th với mấy cy gi cỗi sắp tiu diu về bn kia thế giới, Hn vẫn c ci trn trọng như trn trọng người c tuổi. C lẽ cũng từ sự tương quan tuổi tc m chng c sự săn sc ấy chăng? Suy bụng ta ra bụng người, cy mười tuổi như người trăm tuổi, nhất l với những cy c đời sống ngắn ngủi, sự hiện diện của chng trong khu vườn với một khoảnh khắc no đ, vẫn cống hiến cho con người niềm vui thật nhỏ b, khi nhn những lộc non đơm đầy trn cnh nhnh khẳng khiu. Thế nhưng cảnh chia biệt giữa cy v người vẫn lm Hn cảm nhận được một nỗi buồn thắm tha như hai người bạn đ tới lc chia xa, khng hẹn ngy ti ngộ. Cy cam gi đ cỗi, khng kết tri đơm hoa, đ đến lc phải ra đi vẫn để lại trong lng Hn một nỗi trống trải đến nhiều ngy mới qun được, đnh lng l phải tiễn đưa nhau, nhưng chng cũng cảm khi được mấy vần ai điếu: 

"Cng ngy cy cng nhỏ lại

Cng lc tri cng b đi

Ma Xun chờ hoi khng tới

Ma Đng đợi hoi chẳng đi."

(Thơ N.N.)     

Hn nhớ c lần chng đau nặng, lc no người cũng ren rt, bệnh chẳng ra bệnh g, nằm liệt một chỗ mấy thng trời. Trận ấy may l chng thot chết, lc tỉnh hồn tỉnh vi, Hn soi gương thấy mặt mũi vu vao, hốc hc, thot chết lần ấy, chng tự nhủ phải tận dụng những giy pht qu gi của đời người m lm điều g hữu ch cho cuộc sống. Cận kề giữa hai bờ sinh tử, lơ mơ nhn nh nắng chiều se sắt ngoi hng dm bụt đỏ, mảng trời xanh khng một gợn my, chng thấy đời quả đẹp v cng. Từ đấy chng tự hỏi, sao khng lm điều g đẹp đẽ để lc hai tay bung xui sẽ khng n hận, tiếc nuối, để biết ci hạnh phc khi được lm người, cũng bởi ci n sủng từ nhiều kiếp trước m thnh. Lỡ như, Hn mỉm cười khi nghĩ nếu mnh ăn ở chẳng ra chi, trời cho ti sinh lm kiếp vịt quạc quạc, lại c ai đ n on với mnh từ kiếp trước, cắt cổ lm bữa tiết canh th cn g l đời vịt.    

Hn hay nghĩ vớ vẩn, nghĩ lung tung rồi cười một mnh cho đời đỡ buồn. Sống cũng nhiều, vui cũng nhiều, buồn cũng nhiều, nhn chặng đời qua th chỉ những hận th, bon chen, bc lột, ganh ght. Hn vẫn mơ tưởng một ngy mnh lm vua, khng phải để vui hưởng vinh hoa ph qu như cc vị vua trần thế, nhưng t ra chng sẽ cố gắng lập lại ci thanh bnh trật tự cho thần dn của mnh, hưởng thực sự nền thi bnh thịnh trị.      

Đời đu dễ m mơ được một giấc mộng trọn vẹn như thế. Thi th chng trồng cy, trồng rau, trồng hoa, rồi đem cung cch của mnh m sắp xếp, săn sc cy cỏ như vua thương dn, để an ủi cho ring mnh l đ thực hiện được những hoi bo tốt đẹp, t l cho loi thực vật. Khu vườn rau qu hương, l cả một giang sơn gấm vc, một bờ ci c ranh giới hẳn hoi, c trn c dưới, khng lấn p kn cựa, khng nng ai qu đỗi để tủi hổ kẻ tầm thường, một x hội cy cỏ chan ha tnh yu thương, khng gian dối.       

Cn một vi việc tuy bận rộn Hn vẫn phải lm. Đ l cy kim quất nay đ gần chục tuổi, đ qu tuổi xun xanh v đang vo độ tn ho. Mỗi lần rắc một lượt phn, lượt đất cho cy, Hn vẫn hm hỉnh: "Cho cụ". Chả biết cụ quất c bịnh hoạn g khng m d chăm cch mấy cụ vẫn khng tươi ln được, hay l tai cụ nghễnh ngng cho nn khng nghe được tiếng gi xun đ th tho về với đất trời, y như người đ ốm, đ gi, mu khng lưu thng nn lc cố đm được mấy chiếc l non, th chỉ một sng một chiều đ ho ngay đi, trng rất thương tm. Chục năm trước, độ cn xun xanh, ma Xun như khoc một chiếc o vng ng ả ln cy kim quất trẻ tuổi, quả trĩu cnh, hoa trắng muốt, l biếc xanh. Hn dạo ấy cũng biết lm thơ, chng cảm khi khi nhn ma Xun về với hai vần thơ nhỏ:]

    Ma Xun em mặc o vng,

Đất trời như đ rộn rng quanh ti.

Cy kim quất nay đ gi, cũng biết rt run lẩy bẩy khi cơn gi Đng thổi về, d đ được Hn che chắn, chăm sc cẩn thận. 

*  *  * 

Hn vẫn gửi tất cả tm tnh, cả tri tim của mnh cho cy cỏ, như chng vẫn hướng về qu nh với nỗi niềm thiết tha mong đợi. Một ngy no đ những mầm non sẽ mọc ln, sẽ lm xanh tươi một đất nước thống khổ v chinh chiến ko di hng bao nhiu năm, sẽ thay đổi bộ mặt cho tổ quốc với những ci tm trong sng, biết thiết tha với tiền đồ của dn tộc.    

Với một khun mặt trầm lặng v tnh tnh kn đo, cộng thm tư tưởng c vẻ lập dị, người khng hiểu chng sẽ c thể nghĩ chng l kẻ c tnh hơi man mt, đin đin, mấy ai đ nghĩ tới được chiều su của một con người nặng lng với qu hương, xứ sở. Tổ quốc ở bn kia giờ ny vẫn cn đầy những con su đục rỗng xương tủy dn tộc, cn kẻ tha hương vẫn chưa tm được lối về, những con n vẫn bay nhưng ma xun th chưa thấy. Đường về th thin hnh vạn trạng, con người vẫn đục trong lẫn lộn. Đến bao giờ mới c một sự tương knh lẫn nhau để xứ sở được vươn ln, đất nước khng bị p bức?     

Thi th trong hiện tại, trn mảnh sn ny, Hn đ thực hiện được điều ấy với cy cỏ trong vườn rau qu hương của chng.

NGUYN NHUNG

Cng một tc giả Nguyn Nhung

 

Trở lại trang chnh